Dürüst olalım; artık kod yazmak önemli değil. Claude code, Codex, GLM, Cursor, Copilot derken, bir Junior’ın 3 günde yazdığı fonksiyonu yapay zeka 3 saniyede önümüze koyuyor. “Syntax” ezberlemenin, “boilerplate” kod hamallığı yapmanın devri kapandı.
Ama şunu asla unutmayalım: Kod yazmak başka bir şeydir, Sistem Mühendisliği bambaşka bir şeydir.
Yapay zeka harika bir duvar ustası olabilir; tuğlaları inanılmaz hızlı dizer. Ama o duvarın nereye örüleceğine, binanın yükü nasıl taşıyacağına, temelin sağlamlığına ve odaların planına mimar karar verir. İşte biz o mimar olmak zorundayız.
Bir sistemi “çalışır” hale getirmekle, o sistemi “ölçeklenebilir, sürdürülebilir ve güvenli” tasarlamak arasındaki farkı, yapay zeka değil sizin bilgi birikiminiz belirler.
Kullandığınız veritabanı arka planda nasıl çalışıyor? O mikroservis mimarisi gerçekten gerekli mi? Distributed bir sistemde veri tutarlılığını nasıl sağlarsınız? Yapay zeka size kodu verir ama bu kararları veremez. Eğer kaputun altında ne döndüğünü bilmezseniz, AI’ın ürettiği ilk hatada sistemi kilitlersiniz.
Bugün size önereceğim kitaplar, size “hangi tuşa basacağınızı” değil; sistemi nasıl kurgulayacağınızı öğretecek. Sizi kod yazan birinden, sistem tasarlayan bir mühendise dönüştürecek o 10 kitaplık listeye gelin yakından bakalım.
1. Designing Data-Intensive Applications (Martin Kleppmann)
Neden Okunmalı?
Bu kitap efsane bir şey, kesilinlikle okumanızı tavsiye ediyorum. Yakın zamanda bu kitabın yeni versiyonu çıkacak, şimdiden listeme ekledim. Yapay zeka dediğimiz şeyin yakıtı veridir. Nokta. Eğer veriyi nasıl saklayacağınızı, nasıl scale edeceğinizi, distributed sistemlerde tutarlılığı (consistency) nasıl sağlayacağınızı bilmiyorsanız, kurduğunuz sistem ilk yükte patlar. Bu kitap, veritabanlarının, cache mekanizmalarının ve mesaj kuyruklarının kaputunun altında ne olduğunu anlatıyor. AI modelleri API çağırmaktan ibaret değil; o modelleri besleyen data pipeline’larını kurmak asıl mühendislik.
İnternet Ne Diyor?
Goodreads ve Amazon’da bu kitap için “Yazılım dünyasının İncil’i” deniyor. Okuyanların ortak yorumu: “Keşke kariyerimin başında okusaydım, o zaman sistemleri neden böyle tasarladığımızı anlardım.”
Benim Tecrübem
Seneler önce bir projemde, kullanıcı sayısı artınca sistemin sürekli timeout’a düştüğü bir dönem yaşamıştım. Sorunu kodda arayıp duruyorduk ama sorun veritabanı replikasyonundaydı. Bu kitabı okuduğumda bir çok konunun aslında ezberimden öte daha önemli olduğunu, distributed sistemlerin aslında ne kadar kırılgan olduğunu bu kitapla daha iyi anladım. O günden beri, bir sistem tasarlarken koda başlamadan önce verinin akışına odaklanıyorum.
2. The Pragmatic Programmer (David Thomas & Andrew Hunt)
Neden Okunmalı?
Bu kitap size teknik değil, zihniyet (mindset) kazandırır. AI size kopyala binlerce satır kod verebilir. Ama o kodun sorumluluğunu kim alacak? “Broken Windows” teorisi der ki; kötü kod, daha kötü kodu çeker. AI’ın ürettiği kodu körü körüne projede kullanmak, o projeyi çöplüğe çevirmenin en hızlı yoludur.
İnternet Ne Diyor?
Genel kanı şu: “Bu kitap her yıl en az bir kez tekrar okunmalı.” Yazılımcılığın felsefe kitabı olarak görülüyor.
Benim Tecrübem
Kariyerimin başlarında “Mükemmel kod yazmalıyım” diye projeleri asla bitiremezdim. Bu kitap bana “Good Enough Software” kavramını öğretti. Müşterinin ihtiyacı olan şey senin egon değil, çalışan bir yazılım. Şimdi AI ile kod üretirken de aynı mantıktayım; mükemmeli değil, işi çözen ve sürdürülebilir olanı arıyorum.
3. Clean Architecture (Robert C. Martin)
Neden Okunmalı?
Sistem kurmanın yolu doğru mimariden geçer. Eğer mimariniz kötüyse, AI size sadece daha hızlı bir şekilde “Big Ball of Mud” (Büyük Çamur Topu) yaratmanıza yardım eder. Clean Architecture, kodunuzu framework’lerden ve detaylardan bağımsız hale getirmenizi sağlar.
İnternet Ne Diyor?
Okuyucular genellikle “Dependency Rule” (Bağımlılık Kuralı) grafiğini duvarlarına astıklarını söylüyor. Bazıları dilin biraz didaktik olduğunu söylese de, içeriğin zamansız olduğu konusunda herkes hemfikir.
Benim Tecrübem
Bugüne kadar yazılımcı ve veri mühendisi kariyerimde aldığım mimari kararlarda her zaman bu kitabın bir etkisi vardır. Her sistem düzgün bir mimarinin üzerine inşa edilir.
4. Life 3.0: Being Human in the Age of Artificial Intelligence (Max Tegmark)
Neden Okunmalı?
Biraz teknikten çıkıp vizyona girelim. Yazdığımız kodların, eğittiğimiz modellerin topluma etkisi ne olacak? AGI (Artificial General Intelligence) geldiğinde bizim rolümüz ne olacak? Bu kitap, sadece bir mühendis olarak değil, bir insan olarak geleceğe bakışınızı değiştirecek. Kod yazan herkesin, elindeki gücün etiğini bilmesi şart.
İnternet Ne Diyor?
Elon Musk’tan Bill Gates’e kadar herkesin önerdiği bir kitap. Okuyucular genellikle “Ufuk açıcı ama aynı zamanda ürkütücü” yorumunu yapıyor.
Benim Tecrübem
Açıkçası bu kitabı okuyana kadar yapay zekayı sadece “daha iyi algoritmalar” olarak görüyordum. Okuduktan sonra, aslında bir “zeka patlamasının” eşiğinde olduğumuzu fark ettim. Henüz çoğu insan yapay zekanın hayatımızda ne gibi değişiklikler yapacağını bilmiyor. Özellikle yazılımcılar için de bu geçerli, bazıları yazılım bitti dese de ben buna katılmıyorum, ama hiçbir şeyin de eskisi gibi olmayacağını da biliyorum.
5. Co-Intelligence: Living and Working with AI (Ethan Mollick)
Neden Okunmalı?
Şu an piyasadaki en güncel ve en pratik kitaplardan biri. AI ile “savaşmak” veya “korkmak” yerine, onunla nasıl iş birliği (co-intelligence) yapacağınızı anlatıyor. LLM’leri (Large Language Models) bir stajyer gibi mi, bir uzman gibi mi yoksa bir yaratıcı ortak gibi mi kullanmalısınız? Prompt engineering’in ötesinde, AI ile çalışma psikolojisini çözmek isteyenler için.
İnternet Ne Diyor?
Okuyucular, kitabın çok pratik ve uygulanabilir tavsiyeler içerdiğini, akademik sıkıcılıktan uzak olduğunu belirtiyor. “AI ile nasıl çalışılır?” sorusunun cevabı olarak görülüyor.
Benim Tecrübem
ChatGPT ilk çıktığında herkes gibi ben de saçma sapan sorular sorup “Bu muymuş yapay zeka?” demiştim. Ethan Mollick’in yaklaşımını benimsedikten sonra, AI’ı bir “Pair Programmer” olarak konumlandırdım. Artık kod yazarken yanımda çok bilgili ama bazen halüsinasyon gören, sık sık kontrol edilmesi gereken hiperaktif bir asistan var gibi çalışıyordum. Verimim ikiye katlamıştı.
6. Domain-Driven Design (Eric Evans)
Neden Okunmalı?
Eski bir kitap olmasına rağmen halen değerli kitaplar arasında bulunmakta. Yapay zeka “token”ları anlar, ama sizin işinizin “konseptlerini” anlamaz. Bir e-ticaret sitesinde “Sipariş”, “Stok”, “Müşteri” kavramları arasındaki ilişkiyi ve kuralları (Business Rules) belirlemek insana aittir. DDD, karmaşık yazılım projelerinde teknik ekip ile iş birimi (domain experts) arasında ortak bir dil kurmanızı sağlar. AI kod yazar, Domain’i siz yönetirsiniz.
İnternet Ne Diyor?
“Mavi Kitap” olarak bilinir. Okuması zordur, ağırdır ama bitirenler “Yazılım kariyerim DDD’den önce ve sonra olarak ikiye ayrıldı” der.
Benim Tecrübem
Bu kitabı henüz okumadım. Bu konu hakkında Akın Kaldıroğlu hocanın bir eğitim videosu var tavsiye ederim.
7. Refactoring (Martin Fowler)
Neden Okunmalı?
Martin Fowler’i tanımayan yoktur sanıyorum. Bu kitap yine eski kitaplardan bir tanesi fakat çok değerli olanlardan biri. Kod devamlı yazılamaz bir yerde refactoring yapmak gerekiyor, bu kitapta da Refactoring yapma teknikleri, koda nasıl bakmak gerekli gibi bir çok konu işlenmiş. AI bazen, çalışan ama çok karmaşık, “Code Smell” dolu çıktılar verebilir. Bu “kirli” kodları güvenli bir şekilde, işlevini bozmadan temizlemek, yani Refactoring yapmak zorunda oluyoruz. Martin Fowler bu işin piri.
İnternet Ne Diyor?
“Kötü kodun kokusunu almayı öğreten kitap.”
Benim Tecrübem
Junior’ken “Çalışıyorsa dokunma” mantığındaydım. Sonra dokunulması korkulan, her dokunduğumuzda patlayan “Legacy Code” canavarlarıyla boğuştum. Her ne kadar bu kitabı çok sonraları okusam da bir çok farklı refactoring teknikleri öğrenmiştim. Kesinlikle tavsiye ederim.
8. A Philosophy of Software Design (John Ousterhout)
Neden Okunmalı?
Yapay zeka size saniyeler içinde binlerce satır kod üretebilir. Ama eğer “Complexity” (Karmaşıklık) kavramını yönetemezseniz, AI size sadece daha hızlı bir şekilde bakımı imkansız bir sistem yaratır. Bu kitap, yazılımın en büyük düşmanı olan karmaşıklıkla nasıl savaşılacağını anlatıyor. “Deep Modules” (Derin Modüller) kavramını öğrenmeden, AI’ın ürettiği sığ ve dağınık kod parçalarını birleştirirseniz, projeniz kısa sürede teknik borç batağına saplanır.
İnternet Ne Diyor?
Birçok senior mühendis için bu kitap, Clean Code’un daha modern ve daha rafine bir alternatifi. Stanford Üniversitesi’ndeki ders notlarından derlendiği için akademik bir ağırlığı var ama dili çok net. Okuyucular özellikle “Yorum satırları gereksizdir” dogmasına karşı getirdiği mantıklı açıklamaları çok seviyor.
Benim Tecrübem
Eskiden “Ne kadar çok küçük class ve fonksiyon varsa o kadar iyidir” sanırdım. Kodum parçalandıkça yönetilemez hale geliyordu. Bu kitabı her ne kadar tamamen okumasam da, bir bölümünde “Shallow Module” hatasına düştüğümü fark ettim. Bu kitap bana şunu öğretti: İyi tasarım, arayüzü basit ama işlevi derin olan tasarımdır.
9. The Phoenix Project (Gene Kim, Kevin Behr, George Spafford)
Neden Okunmalı?
Yazılım sadece kodlamak değildir; o kodu production’a taşımak, operasyonu yönetmek ve iş akışını (Flow) sağlamaktır. Bu kitap bir roman! Evet, teknik bir kitap değil, bir hikaye. Bir IT müdürünün batmakta olan bir projeyi DevOps prensipleriyle nasıl kurtardığını anlatıyor.
İnternet Ne Diyor?
“Okurken elimden bırakamadım, bizim şirketteki karakterlerin aynısı burada var!” en sık yapılan yorum. Brent karakterinde herkes kendinden bir parça buluyor.
Benim Tecrübem
Eskiden “Ben kodu yazarım, sunucuya yüklemek Ops işi” derdim. Bu kitabı okurken bottlenecks’lerin projeyi nasıl öldürdüğünü gördüm. Şimdi yazdığım kodun cloud’da nasıl çalışacağını, CI/CD pipeline’ından nasıl geçeceğini düşünmeden tek satır yazmıyorum.
10. AI Engineering: Building Applications with Foundation Models (Chip Huyen)
Neden Okunmalı?
Ve listenin son bombası. Eğer “Ben AI Mühendisi olacağım” diyorsanız, sadece yapay zeka ile sohbet etmek yetmez. RAG (Retrieval-Augmented Generation) mimarisi nasıl kurulur? Fine-tuning ne zaman gerekir? Vector Database nedir? Foundation Model’leri prodüksiyon ortamında nasıl çalıştırırız? Bu kitap işin teknik “How-to”su.
İnternet Ne Diyor?
Chip Huyen zaten bu alanda çok saygın bir isim. Kitap, teorik makalelerle pratik uygulama arasındaki o büyük boşluğu doldurduğu için övülüyor.
Benim Tecrübem
Şu an okumakta olduğum bir kitap. Yapay zeka alanında daha derin bilgi almak isteyenler için kesinlikle mükemmel bir kitap.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. İngilizcem çok iyi değil, bu kitapların Türkçe çevirileri var mı?
Bazılarının (Clean Architecture, Pragmatic Programmer gibi) Türkçe çevirileri mevcut. Ancak yazılım dünyasının evrensel dili İngilizcedir. Terimleri orijinal haliyle öğrenmeniz ve global kaynakları takip edebilmeniz için, zorlansanız bile orijinallerini okumanızı tavsiye ederim.
2. Yapay zeka her gün değişiyor, kitaplardaki bilgiler eskimedi mi?
Hayır. Listedeki kitaplar “hangi tuşa basacağını” değil, “sistemi nasıl kuracağını” anlatır. Araçlar ve kütüphaneler değişir ama mimari prensipler, insan psikolojisi ve veri yönetimi kalıcıdır. Bu kitaplar modası geçmeyen “temelleri” anlatır.
3. Henüz öğrenciyim veya Junior’ım, bu kitaplar bana ağır gelir mi?
Dürüst olayım; Designing Data-Intensive Applications veya DDD gibi kitaplar başlangıçta ağır gelebilir. Ancak The Pragmatic Programmer ve Soft Skills seviye fark etmeksizin herkesin rahatça okuyabileceği, kariyerinize yön verecek kitaplardır. Onlarla başlayabilirsiniz.
4. Kitap okumak yerine Udemy kursu veya YouTube izlesem olmaz mı?
Videolar size bir şeyi “nasıl” yapacağınızı çok hızlı öğretir, harikadırlar. Ancak kitaplar size o şeyi “neden” yaptığımızı ve arka planındaki felsefeyi öğretir. Derinlemesine uzmanlık ve mühendislik vizyonu için kitap okumak şarttır.
5. Hepsini okuyacak vaktim yok, hangisiyle başlamalıyım?
Eğer tek bir kitap seçecekseniz, “The Pragmatic Programmer” ile başlayın. Hem teknik hem de zihniyet olarak sizi en hızlı “profesyonel” seviyesine taşıyacak kitap odur. Sonrasında ilgi alanınıza göre diğerlerine geçersiniz.
Son Söz: Panik Yok, Hazırlık Var
Arkadaşlar, liste biraz gözünüzü korkutmuş olabilir. “Barış bunların hepsini ne ara okuyacağız?” demeyin. Hepsini bir haftada okumanıza gerek yok. Ama bu kitaplar kütüphanenizde, elinizin altında olsun.
Yapay zeka çağında ne kadar çok donanımlı ve altyapılı olursanız o kadar iyi olacaktır. Herşeyi yapay zekadan beklemek doğru olmaz. Gelecek yapay zekayı en verimli şekilde kullanan ve işine entegre eden mühendislerin olacaktır.
Siz bu listeye ne eklerdiniz? Yorumlarda yazarsanız sevinirim.
